Υπάρχει μια παράξενη δικαιοσύνη στον τρόπο που μετράμε τη ζωή ενός ανθρώπου. Συνηθίζουμε να τη μετράμε σε χρόνια, σαν να είναι το μόνο μέγεθος που έχει σημασία. Όσο περισσότερα, τόσο καλύτερα. Όσο λιγότερα, τόσο πιο τραγικό το τέλος. Κι όμως, αν σταθείς λίγο παραπάνω πάνω σε αυτή τη σκέψη, καταλαβαίνεις πως ο αριθμός των χρόνων δεν λέει σχεδόν τίποτα για την ποιότητα όσων έζησες μέσα σε αυτά.
Υπάρχουν άνθρωποι που έφυγαν στα σαράντα, στα πενήντα, ακόμα και νωρίτερα, κι όμως όσοι τους γνώρισαν μιλούν γι’ αυτούς με μια παράξενη ηρεμία. Όχι επειδή ο θάνατός τους δεν πόνεσε -πάντα πονάει- αλλά επειδή ένιωθαν πως αυτός ο άνθρωπος είχε ζήσει. Είχε πάρει αποφάσεις που ήταν δικές του. Είχε αγαπήσει όποιον ήθελε, είχε δουλέψει σε αυτό που τον γέμιζε, είχε ταξιδέψει, είχε ρισκάρει, είχε πει όχι όταν ήθελε να πει όχι και ναι όταν ήθελε να πει ναι. Η ζωή του δεν ήταν μεγάλη σε διάρκεια, αλλά ήταν δική του από την αρχή ως το τέλος.
Και υπάρχουν άλλοι που έφτασαν στα ογδόντα, στα ενενήντα, γεμάτοι χρόνια αλλά άδειοι από επιλογές. Άνθρωποι που ακολούθησαν το επάγγελμα που τους επέβαλε η οικογένεια, παντρεύτηκαν όποιον έπρεπε να παντρευτούν, έμειναν σε μια πόλη επειδή έτσι όριζε η σύμβαση, κράτησαν έναν γάμο ή μια δουλειά που τους στραγγάλιζε επειδή “έτσι κάνουν όλοι”. Έζησαν πολύ, ναι. Αλλά ζήσανε τη ζωή που σχεδίασε κάποιος άλλος γι’ αυτούς -οι γονείς, η κοινωνία, ο φόβος, η ανάγκη για έγκριση. Το τέλος τους έρχεται αργά, αλλά πολλές φορές έρχεται με μια πικρία που δεν τη λες εύκολα, μια αίσθηση πως το έργο έμεινε ημιτελές όχι επειδή δεν υπήρχε χρόνος, αλλά επειδή δεν υπήρχε τόλμη.
Αυτό δεν είναι επιχείρημα υπέρ της ριψοκίνδυνης ζωής ή ένα ρομαντικό εγκώμιο στο “να καεις γρήγορα”. Κανείς δεν επιλέγει πραγματικά να φύγει νωρίς, και η υγεία, η τύχη, οι συνθήκες παίζουν ρόλο που δεν ελέγχουμε. Το θέμα δεν είναι το πόσο, αλλά το πώς. Το ερώτημα που αξίζει να θέτει κανείς στον εαυτό του δεν είναι “πόσα χρόνια θα ζήσω” αλλά “ποιανού είναι αυτή η ζωή που ζω τώρα”.
Είναι εύκολο να ξοδέψουμε δεκαετίες αναβάλλοντας. Αναβάλλουμε το ταξίδι, τη συζήτηση, την αλλαγή καριέρας, το τέλος μιας σχέσης που έχει σβήσει, την αρχή μιας άλλης που φοβόμαστε. Λέμε “μετά”, “του χρόνου”, “όταν σιγουρευτώ”, και το “μετά” γίνεται συνήθεια, και η συνήθεια γίνεται ζωή. Και μια μέρα κοιτάμε πίσω και βλέπουμε ότι ζήσαμε σαν επισκέπτες στη δική μας ιστορία, ακολουθώντας ένα σενάριο που έγραψε κάποιος άλλος -οι προσδοκίες των γονιών μας, οι κανόνες του περιβάλλοντός μας, ο φόβος του τι θα πει ο κόσμος.
Ο άνθρωπος που φεύγει νέος αλλά ελεύθερος αφήνει πίσω του κάτι ολοκληρωμένο, όχι με την έννοια του μεγέθους αλλά με την έννοια της αυθεντικότητας. Ο άνθρωπος που ζει πολύ αλλά μέσα σε έναν κλωβό που έχτισαν άλλοι, αφήνει πίσω του χρόνια -πολλά χρόνια- αλλά όχι πάντα μια ζωή που αναγνωρίζει ως δική του.
Ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πώς θα ζήσουμε περισσότερο, αλλά πώς θα ζήσουμε πιο αληθινά. Πώς θα κάνουμε τις επιλογές που είναι πραγματικά δικές μας, ακόμα κι όταν είναι δύσκολες, ακόμα κι όταν απογοητεύουν κάποιους γύρω μας, ακόμα κι όταν σημαίνουν λιγότερη ασφάλεια και περισσότερη αβεβαιότητα. Γιατί στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι ο αριθμός των ετών στη ταφόπλακα, αλλά η αίσθηση -δική μας πρώτα απ’ όλους- ότι ζήσαμε τη ζωή που θέλαμε, και όχι αυτή που μας ανέθεσαν.
