Υπάρχουν αρχιτέκτονες που σχεδιάζουν κτήρια. Και υπάρχει η Ζάχα Χαντίντ, που σχεδίαζε μέλλοντα. Η διαφορά είναι ακριβώς τόση όση φαίνεται, και το νέο Business Stadium Central στο Βίλνιους της Λιθουανίας είναι η πιο πρόσφατη απόδειξη ότι το γραφείο που κράτησε το όνομά της συνεχίζει να επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει η λέξη «κτήριο».
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, γιατί τα νούμερα εδώ είναι εξίσου εντυπωσιακά με τις φόρμες. Το Business Stadium Central, που σχεδιάστηκε σε συνεργασία με το τοπικό γραφείο Unitectus, έχει συνολική επιφάνεια 61.000 τετραγωνικών μέτρων και αποτελείται από έναν κεντρικό πυρήνα 24.000 τετραγωνικών με δύο πύργους οκτώ και εννέα ορόφων που περικλείουν ένα κεντρικό αίθριο. Δύο πύργοι, ένα skybridge στον πέμπτο όροφο, και μια αίσθηση ότι κάποιος στο Ζάχα Χαντίντ Αρχιτέκτς ξυπνάει κάθε πρωί και αποφασίζει συνειδητά να κάνει τη ζωή των υπόλοιπων αρχιτεκτόνων δυσκολότερη.
Το κτήριο δεν είναι απλώς ένας χώρος εργασίας. Είναι ένας νέος τόπος συνάντησης για την πόλη, με ευέλικτα γραφεία που ενθαρρύνουν τη συνεργασία, αλλά και εκτεταμένες εγκαταστάσεις υγείας και ευεξίας ανοιχτές σε όλους τους κατοίκους του Βίλνιους. Το οποίο είναι ένας τρόπος να πούμε ότι ακόμα και αν δεν δουλεύεις εδώ, έχεις λόγο να έρθεις. Ανελκυστήρες σε ανεβάζουν στους ανώτερους ορόφους όπου σε περιμένουν δύο δημόσιες πισίνες, σάουνες, ατμόλουτρα και ηλιόλουστα däck με πανοραμική θέα στην ιστορική παλιά πόλη του Βίλνιους. Αν αυτό δεν είναι ο ορισμός του “work-life balance” σε αρχιτεκτονική μορφή, τότε δεν ξέρουμε τι είναι.
Οι καμπύλες προσόψεις και τα προεξέχοντα μπαλκόνια κοιτάζουν κατευθείαν προς τον ιστορικό Πύργο του Κάστρου Γκεντίμινας στην καρδιά της πόλης , ένα διάλογο μεταξύ παλιού και νέου που λίγα κτήρια τολμούν να επιχειρήσουν και ακόμα λιγότερα καταφέρνουν. Το αίθριο της αυλής ανοίγεται σε μια δημόσια πλατεία σχεδιασμένη από την τοπιοτέχνη Martha Schwartz, και περιβάλλεται από καφέ, εστιατόρια και καταστήματα που εξυπηρετούν τους κατοίκους της γειτονιάς, τους εργαζόμενους και τους επισκέπτες . Με άλλα λόγια, αυτό δεν είναι ένα κλειστό εταιρικό φρούριο. Είναι μια πρόσκληση.
Και φυσικά, επειδή το 2024 δεν αρκεί να χτίσεις κάτι ωραίο, πρέπει επίσης να είναι βιώσιμο. Το κτήριο χρησιμοποιεί φυσικό υβριδικό αερισμό για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, συστήματα εναλλαγής θερμότητας υψηλής απόδοσης και διπλά μονωμένα τζάμια χαμηλής εκπομπής, ενώ η ξυλεία για τα εσωτερικά προέρχεται από πιστοποιημένες τοπικές πηγές. Ακόμα και τα υλικά έχουν επιλεγεί έτσι ώστε να μπορούν να αποσυναρμολογηθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν στο τέλος της ζωής του κτηρίου. Ναι, σκέφτηκαν ήδη και αυτό.
Τώρα, μια στιγμή για τη γυναίκα πίσω από το όνομα. Η Ζάχα Χαντίντ γεννήθηκε το 1950 στη Βαγδάτη και σπούδασε μαθηματικά στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού πριν στραφεί στην αρχιτεκτονική στο Λονδίνο, στο AA School. Ήταν μια γυναίκα Αραβικής καταγωγής σε έναν κλάδο που κυριαρχούνταν ολοκληρωτικά από λευκούς άνδρες, και αντί να παίξει ανάλογα με τους κανόνες τους, αποφάσισε να αναθεωρήσει τους ίδιους τους κανόνες. Έγινε η πρώτη γυναίκα που κέρδισε το βραβείο Pritzker, το οποίο αποτελεί ισοδύναμο του Νόμπελ στην αρχιτεκτονική, το 2004. Τα κτήρια της, από το Κέντρο MAXXI στη Ρώμη ως το τερματικό σταθμό Heydar Aliyev στο Αζερμπαϊτζάν, έμοιαζαν πάντα σαν να έχουν προσγειωθεί από κάπου μακρύτερα από το μέλλον.
Πέθανε το 2016 από καρδιακή ανακοπή, αλλά το γραφείο της συνεχίζει με αμείωτη ένταση. Και στο Βίλνιους, μια πόλη που τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε έναν από τους πιο ζωντανούς προορισμούς της Βαλτικής, το Business Stadium Central δεν είναι απλώς ένα κτήριο. Είναι μια δήλωση. Η δήλωση ότι η αρχιτεκτονική, όταν γίνεται σωστά, δεν υπηρετεί την πόλη. Την ανακαινίζει εξ ολοκλήρου.
