Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους όρους της τεχνολογικής ισχύος
Απο την Εύα Πέτροβα
Πώς αλλάζει η τεχνητή νοημοσύνη τις ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία και γιατί η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον στο ποιος διαθέτει το πιο εξελιγμένο μοντέλο;
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί αναμφισβήτητα μια νέα τεχνολογική επανάσταση. Ταυτόχρονα, όμως, είναι ζήτημα οικονομικής ισχύος, εθνικής ασφάλειας, βιομηχανικής πολιτικής και γεωπολιτικής επιρροής. Στη νέα αυτή πραγματικότητα, η συζήτηση μετατοπίζεται, νωρίτερα μάλιστα από το αναμενόμενο, από το ποιος διαθέτει το πιο εξελιγμένο μοντέλο AI στο ποιος έχει τη δυνατότητα να το αναπτύσσει, να το εκπαιδεύει και να το χρησιμοποιεί με τους δικούς του όρους και, κυρίως, με το χαμηλότερο δυνατό κόστος.Το κόστος αποτελεί ήδη έναν παράγοντα που μπορεί να περιορίσει την αναμενόμενη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Δεν αρκεί, επομένως, να διαθέτεις την τεχνολογία. Πρέπει να μπορείς και να την αξιοποιείς με βιώσιμο και ανταγωνιστικό τρόπο.
Μπορεί μια χώρα να εμφανίζει υψηλή ψηφιακή ωριμότητα και ταυτόχρονα να παραμένει τεχνολογικά εξαρτημένη;
Ασφαλώς. Μια χώρα ή μια αγορά μπορεί να διαθέτει εξαιρετικούς επιστήμονες, νεοφυείς επιχειρήσεις και σύγχρονες ψηφιακές υπηρεσίες, αλλά να εξαρτάται πλήρως από ξένους παρόχους για την υπολογιστική ισχύ, την αποθήκευση των δεδομένων, τα προηγμένα μικροτσίπ και τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.Μπορεί, επίσης, να χρησιμοποιεί προηγμένα εργαλεία AI χωρίς να ελέγχει το κόστος, τους όρους πρόσβασης, την τεχνολογική εξέλιξη ή τη συνέχεια λειτουργίας τους. Σε αυτή την περίπτωση, η ψηφιακή πρόοδος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την τεχνολογική αυτονομία.Η πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι να εξαλειφθεί κάθε εξάρτηση, αλλά να αποκτηθεί επαρκής στρατηγικός έλεγχος, ώστε μια χώρα ή μια ένωση κρατών, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, να μπορεί να λειτουργεί, να καινοτομεί και να προστατεύει τα κρίσιμα συμφέροντά της.
Η νέα γεωπολιτική της υπολογιστικής ισχύος
Η εικόνα είναι πολύ ευρύτερη από αυτήν που βλέπουμε όσο αφορά την ΑΙ. Η παγκόσμια κούρσα της εξελίσσεται γύρω από μια αλυσίδα αλληλεξαρτώμενων πόρων. Στην κορυφή βρίσκονται τα μοντέλα και οι εφαρμογές, όμως η λειτουργία τους στηρίζεται σε πολύ πιο πρακτικές λύσεις και υποδομές όπως ημιαγωγούς, εξειδικευμένους επεξεργαστές, ηλεκτρική ενέργεια, δίκτυα, data centers, συστήματα ψύξης, δεδομένα και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.Χωρίς αυτά, ακόμη και το πιο καινοτόμο επιχειρηματικό σχέδιο μπορεί να παραμείνει εξαρτημένο από τις υποδομές τρίτων. Η υπολογιστική ισχύς, επομένως, δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα. Αποτελεί παράγοντα οικονομικής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής επιρροής.
Πώς διαμορφώνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ευρώπης;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ένα ισχυρό οικοσύστημα τεχνολογικών εταιρειών, προηγμένων μοντέλων, υποδομών cloud και επενδυτικών κεφαλαίων. Η Κίνα έχει αναπτύξει σημαντική εγχώρια τεχνολογική βάση και επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από κρίσιμες ξένες τεχνολογίες, αντιμετωπίζοντας παράλληλα περιορισμούς στην πρόσβαση σε προηγμένους ημιαγωγούς.Η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά ερευνητικά ιδρύματα, βιομηχανική τεχνογνωσία και ένα εκτεταμένο κανονιστικό πλαίσιο. Το ζητούμενο για την Ευρώπη μπορούμε να πούμε ότι είναι να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε μεγαλύτερη παραγωγική και υπολογιστική ικανότητα.
Το νέο στρατηγικό πλεονέκτημα δεν είναι μόνο η κατοχή της τεχνολογίας. Είναι ο έλεγχος των προϋποθέσεων που επιτρέπουν την αξιοποίησή της.
Οι πυλώνες της ψηφιακής κυριαρχίας
Θα ξεχώριζα τέσσερις βασικούς πυλώνες, την υπολογιστική αυτονομία, την κυριαρχία στα δεδομένα, τον έλεγχο κρίσιμων υποδομών και τη στρατηγική διαπραγματευτική ισχύ.Η δυνατότητα πρόσβασης σε επαρκή υπολογιστική ισχύ, η ασφαλής διαχείριση των δεδομένων, η διαθεσιμότητα κρίσιμων υποδομών και η ύπαρξη εναλλακτικών επιλογών καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το περιθώριο ελευθερίας μιας χώρας.Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να απομονωθεί από το παγκόσμιο τεχνολογικό οικοσύστημα. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να βρεθεί εγκλωβισμένη σε αυτό, χωρίς πραγματικές επιλογές.
Ευρώπη: Ισχυρή επιστημονική βάση με πρόκληση την κλίμακα
Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, βιομηχανική τεχνογνωσία και, κυρίως, έναν μεγάλο ενιαίο οικονομικό χώρο. Ωστόσο, η επιστημονική επάρκεια και η ρυθμιστική ισχύς δεν μετατρέπονται αυτόματα σε κυριαρχία επί των υπολογιστικών υποδομών και των εμπορικών πλατφορμών.Η ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κατακερματισμό, δυσκολίες στην κλιμάκωση των νεοφυών επιχειρήσεων και περιορισμένη διαθεσιμότητα ορισμένων μορφών επενδυτικού κεφαλαίου. Παράλληλα, διατηρεί σημαντικές εξαρτήσεις από διεθνείς παρόχους cloud και προηγμένων επεξεργαστών.Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να κατασκευάσει μόνη της κάθε μικροτσίπ ή να αναπτύξει μια εγχώρια εκδοχή κάθε αμερικανικού ή κινεζικού μοντέλου. Είναι ότι χρειάζεται να εξασφαλίσει πως οι κρίσιμες λειτουργίες της οικονομίας και του κράτους δεν εξαρτώνται από μία μόνο εξωτερική επιλογή.
Ελλάδα: Μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο;
Η Ελλάδα δεν διαθέτει το μέγεθος της οικονομίας, τη βιομηχανική βάση ή τους χρηματοδοτικούς πόρους των μεγαλύτερων τεχνολογικών δυνάμεων. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι καταδικασμένη να περιοριστεί μόνο στον ρόλο του τελικού χρήστη.Μπορεί να διεκδικήσει ουσιαστικό ρόλο σε επιλεγμένα πεδία, αξιοποιώντας τα γεωγραφικά της πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες διασύνδεσής της με περιφερειακά τηλεπικοινωνιακά δίκτυα. Για να μετατραπούν, όμως, αυτά τα πλεονεκτήματα σε πραγματική οικονομική αξία, απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.Αρκεί η γεωγραφική θέση της χώρας για να προσελκύσει επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης; Όχι από μόνη της, δεν αρκεί. Χρειάζεται ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος, επαρκής διαθέσιμη ηλεκτρική ισχύς, ισχυρές ψηφιακές διασυνδέσεις και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.Η ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης δεν εξαρτάται μόνο από τη γεωγραφία ή τη διαθεσιμότητα απλά του χώρου. Εξαρτάται από το κατά πόσο μια χώρα μπορεί να προσφέρει σταθερές, ανταγωνιστικές και αξιόπιστες συνθήκες λειτουργίας. Αυτές είναι οι προϋποθέσεις που μπορούν να μετατρέψουν ένα γεωγραφικό πλεονέκτημα σε διατηρήσιμη οικονομική δραστηριότητα.
Μήπως η συζήτηση για την ψηφιακή κυριαρχία οδηγεί στην αντίληψη ότι κάθε χώρα πρέπει να παράγει μόνη της όλα όσα χρειάζεται;
Αυτό θα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λάθη. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η λογική επιλογή δεν είναι η αυτάρκεια σε όλα, άλλωστε είναι ουτοπικό. Είναι η επιλεκτική αυτονομία σε ό,τι είναι κρίσιμο, η διαφοροποίηση των εξαρτήσεων και η συμμετοχή σε μεγαλύτερες συμμαχίες εκεί όπου η εθνική κλίμακα σαφώς και δεν επαρκεί. Ορισμένες υποδομές μπορούν να αναπτυχθούν σε εθνικό επίπεδο, άλλες να εξασφαλιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο και άλλες να προέρχονται από διεθνείς συνεργασίες. Το κρίσιμο κριτήριο είναι να υπάρχουν εγγυήσεις πρόσβασης και ουσιαστικές εναλλακτικές λύσεις.
Πότε, λοιπόν, η τεχνολογική εξάρτηση γίνεται πραγματικό πρόβλημα;
Η εξάρτηση δεν είναι κατ’ ανάγκη πρόβλημα. Πρόβλημα γίνεται όταν δεν υπάρχουν εναλλακτικές, όταν το κόστος μπορεί να αυξηθεί ανεξέλεγκτα και δεν μπορεί να μετακυλήσει αλλού, ή όταν η πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες εξαρτάται από αποφάσεις που λαμβάνονται εκτός της χώρας. Αντίστοιχα, μια χώρα μπορεί να χρησιμοποιεί προηγμένα τεχνολογικά εργαλεία και να εμφανίζει υψηλή ψηφιακή ωριμότητα, αλλά να διαθέτει περιορισμένη στρατηγική αυτονομία. Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν μια επιχείρηση βασίζει τη λειτουργία της σε ένα ξένο μοντέλο AI, μια δημόσια υπηρεσία για παράδειγμα, να στηρίζεται σε μια ξένη πλατφόρμα cloud ή ένα πανεπιστήμιο να μην έχει πρόσβαση σε επαρκή υπολογιστική ισχύ.Όσο περισσότερο ενσωματώνουμε τεχνολογίες που δεν ελέγχουμε, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δυνατότητα να διαχειριζόμαστε τις εξαρτήσεις μας. Η χρήση της τεχνολογίας δεν ισοδυναμεί από μόνη της με έλεγχο της τεχνολογίας.
Το πραγματικό διακύβευμα για την επόμενη ημέρα
Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα μπορεί να γίνει αυτάρκης σε ολόκληρη την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι αν μπορεί να εξασφαλίσει ότι η ανάπτυξή της δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από αποφάσεις, υποδομές και τεχνολογίες που ελέγχονται αλλού.Η επόμενη φάση της ψηφιακής οικονομίας δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος έχει το πιο έξυπνο μοντέλο. Θα κριθεί και από το ποιος διαθέτει την ενέργεια για να το λειτουργήσει, την υπολογιστική ισχύ για να το εκπαιδεύσει, τα δεδομένα για να το προσαρμόσει, τους ανθρώπους για να το εξελίξει και τις εναλλακτικές λύσεις που θα του επιτρέψουν να μην εξαρτάται από έναν μόνο προμηθευτή.Το AI sovereignty θα αποτελέσει βασικό κριτήριο οικονομικής ανθεκτικότητας, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέες σχέσεις εξάρτησης μεταξύ κρατών, επιχειρήσεων και τεχνολογικών παρόχων.Για μένα, η ουσία βρίσκεται ακριβώς εκεί, η κυριαρχία δεν μετριέται από την απουσία εξάρτησης, αλλά από την ικανότητα διαχείρισής της.Το AI sovereignty δεν είναι η υπόσχεση ότι μια χώρα θα τα κάνει όλα μόνη της αλλά η δυνατότητα να αποφασίζει η ίδια με ποιους συνεργάζεται, τι αναπτύσσει, τι προστατεύει και πόσο ελεύθερα μπορεί να χαράζει η ίδια το ψηφιακό της μέλλον…
